1714 2014
Dokter
Bernard Mandeville
De fabel van de bijen
The Fable
of the Bees
1714 2014
300 jaar
Tercentenary
Bernard Mandeville’s
The Fable of the Bees
De fabel van de bijen
Wie Bernard Mandeville zegt, zegt De fabel van de bijen.
In 2014 is het 300 jaar geleden dat The Fable of the Bees, Private Vices, Publick Benefits van Bernard Mandeville (1670-1733) verscheen.
In de kern begonnen in 1705 met het gedicht De morrende korf of Eerlijk geworden schurken is ‘de fabel van de bijen’ tot en met 1732 de dikke rode draad die door Mandevilles bibliografie loopt.
Een blik op de hieronder weergegeven tijdlijn van Mandevilles biografie en bibliografie maakt snel duidelijk dat er, mogelijk afgezien van zijn jaar van geboorte respectievelijk overlijden, geen geschikter feit om Mandeville met een mooi rond getal te vieren dan met het jubileum van De fabel van de bijen, Particuliere ondeugden, publieke weldaden in 2014.
Het leven, werk en de actuele relevantie van Bernard Mandeville bieden voldoende aanknopingspunten voor een ruime en geschakeerde viering van 300 jaar ‘Fabel van de bijen’ in 2014, niet alleen in Rotterdam, maar ook verder in Nederland en mogelijk zelfs internationaal.
Om dit te realiseren is onlangs het initiatief genomen om de vele instanties, instellingen, organisaties en media die bij zo’n viering belang kunnen hebben, hierop te gaan attenderen, hiervoor enthousiast te maken en te bevorderen dat zij activiteiten gaan ontplooien.
Biografische en bibliografische tijdlijn
van
Bernard Mandeville,
aangevuld met gegevens over zijn Verzameld Werk
dat door Lemniscaat wordt uitgegeven.
Meer informatie op deze website.
Arne C. Jansen, maart 2011
1670.
Bernard Mandeville werd op 15 november 1670 in Rotterdam geboren.
Zoon van stadgeneesheer Michael de Mandeville, afkomstig uit Nijmegen,
telg uit een geslacht van artsen,
en
Judith Verhaer, afkomstig uit Schoonhoven,
telg uit een geslacht van marine-officieren van de Admiraliteit op de Maze.
1672.
Het ‘Rampjaar’ in de Republiek.
1685-1.
Afronding van zijn opleiding aan de Erasmiaensche of Latijnsche School in Rotterdam.
Nr. 1: De Medicina Oratio Scholastica, publice habita, cum e Schola Erasmiana ad Academiam promoveretur. Schooloratie over Mandevilles keuze om arts te worden.
1685-2.
Inschrijving als student natuurkunde (‘natuurlijke filosofie’) aan de universiteit van Leiden.
1688.
Moeder Judith Verhaer overlijdt.
1689-1.
Natuurkundige (‘natuurfilosofische’) dissertatie Leiden.
Nr. 2: Disputatio Philosophica de Brutorum Operationibus.
1689-2.
Engeland: Glorious Revolution;
stadhouder Willem III en zijn vrouw Maria
worden koning en koningin van Engeland.
1690-1.
Betrokken bij het zgn. Costerman Oproer in Rotterdam op 5 oktober 1690.
Nr. 3: Schijnheylig atheďst.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De wereld gaat aan deugd ten onder (2006).
1690-3.
Nr. 4: Schijnheyl’ge Nievelt.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De wereld gaat aan deugd ten onder (2006).
1691.
Medische dissertatie Leiden.
Nr. 5: Disputatio Medica Inauguralis de Chylosi Vitiata.
1693-1
Michael de Mandeville wordt verbannen uit Rotterdam.
Hij verhuist met zoon Bernard en dochter Petronella naar Amsterdam.
Het besluit - verbanning tot nader order - van 10-02-1693 is door
het Rotterdamse stadsbestuur niet ingetrokken.
1693-2.
Bernard Mandeville vertrekt naar Engeland en woont in en rond Londen.
Mandeville behoudt tot aan zijn dood de Nederlandse nationaliteit.
Hij vestigt zich als arts, ondanks bezwaar van het Royal college of physicians, en ontwikkelt het specialisme van psychiater/klinisch psycholoog.
Dit beroep oefent hij tot zijn dood uit.
1694.
Dood van koningin maria.
1695.
Nr. 6: Epitaphium Mariae II. Grafdicht van koningin Maria II.
1699-1
Bernard Mandeville trouwt met Elizabeth Lawrence.
1699-2
Vader Michael de Mandeville overlijdt.
1701.
Spaanse Successie-oorlog, duurt tot 1713/1714.
!702.
Dood van Willem III; opvolging door koningin Anna.
Queen Anne’s War, duurt tot 1713.
1703-1.
Nr. 7: In authorem de usu interno cantharidum scribentum. Over de auteur, de arts Joannes Groenevelt, behandelend het inwendige gebruik van cantharides.
1703-2.
Nr. 8: The Pamphleteers: A Satyr. De pamflettisten, een satire.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De fabel van de bijen (2008).
1703-3.
Nr. 9: Some Fables, after the Easie and Familiar Method of Monsieur de la Fontaine. Enkele fabels, enz. Zie hierna nummer 10.
1704-1.
Nr. 10: Aesop Dress'd; or A Collection of Fables, Writ in Familiar Verse.
Aesopus in ’t pak, of een verzameling fabels, geschreven in bekende verzen. Als nummer 9, maar uitgebreid.
1704-2.
Nr. 11: Typhon: or The Wars Between the Gods and Giants; A Burlesque Poem in Imitation of the Comical Mons. Scarron. Typhon of de oorlogen tussen de goden en de reuzen, enz.
1704-3.
Nr. 12: The Planter’s Charity. De menslievendheid van de planter.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De fabel van de bijen (2008).
1705.
Nr. 13: The Grumbling Hive, or Knaves Turn'd Honest.
De Morrende Korf óf Eerlijk geworden Schurken.
VW Lemniscaat. De prozavertaling De morrende korf óf Eerlijk geworden schurken (2006) is opgenomen in De wereld gaat aan deugd ten onder (2006), en met een uitgebreide annotatie in De fabel van de bijen (2008).
1706.
Nr. 14: Riverius Reformatus or the modern Riverius; containing the modern practice of physick, van François de La Calmette; uit het Latijn in het Engels vertaald door Bernard Mandeville.
1708-1.
Nr. 15: A Sermon [on Rom. i.] Preach'd at Colchester, to the Dutch Congregation, by the Reverend C. Schrevelius. Een preek door Schrevelius, vertaald in het Engels door Bernard Mandeville, met een korte verklaring door de vertaler.
1708-2.
Nr. 16: Versoek-Schrift. “Ik wed, dat eerje Valt aen ’t Leese / Gij denkt, wat Hagel zal dit weezen”.
1708-3.
Nr. 17: Dankzegginge voor ’t Genotenen. “Hier heb je weer een partij Manke / Gedigte om je te bedanke”.
1709.
Nr. 18: The Virgin Unmask'd; or Female Dialogues betwixt an Elderly Maiden Lady and her Niece on Several Diverting Discourses on Love, Marriage, Memoirs and Morals &c of the Times. De maagd ontmaskerd, enz.
1709-1710.
Nr. 19: The Female Tatler, by ‘A Society of Ladies’. 32 bijdragen als ‘Lucinda’ en ‘Artesia’ in The Female Tatler, ‘De vrouwelijke kakelaar’.
1711.
Nr. 20: A Treatise of the Hypochondriack and Hysterick Passions, Vulgarly Call'd the Hypo in Men and Vapours in Women. Eindversie in 1730; zie hierna nummer 34.
1712.
Nr. 21: Wishes to a Godson, with Other Miscellany Poems. Wensen voor een peetzoon, met andere gemengde gedichten.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De oorsprong van de eer en het nut van christelijkheid bij oorlog (2010), uitgezonderd enkele Typhon-gedichten die een vervolg zijn van de bundel vermeld bij nr. 11.
1714-1.
Nr. 22: The Fable of the Bees: or, Private Vices, Publick Benefits. De Fabel van de Bijen, of Particuliere ondeugden, publieke weldaden. Inhoud: The Grumbling Hive or Knaves Turn'd Honest van 1705, het essay An Inquiry into the origin of moral virtue en 20 Remarks. Eerste versie. In 1723 eerst nog de tweede versie, zie nummer 25 en daarna in 1724 de eindversie, zie nummer 29.
1714-2.
Dood van koningin Anna; opvolging door George I, het huis Hannover.
1714-3.
Nr. 23: The Mischiefs that Ought Justly to be Apprehended from a Whig-Government. De onheilen die terecht van een Whig-regering gevreesd moeten worden.
1718-1720.
Oorlog van de Quadruple Alliantie.
1720.
Nr. 24: Free Thoughts on Religion, the Church and National Happiness. Vrije gedachten over godsdienst, kerk en volksgeluk. Zie nummer 34.
1723-1.
Nr. 25: The Fable of the Bees: or, Private Vices, Publick Benefits. Als nummer 22, Deel I, maar uitgebreid tot 22 en soms aangepaste Remarks, en met: 2 essays, namelijk An Essay on Charity and Charity-Schools en A Search into the Nature of Society, een Index en een Aangepast voorwoord. Tweede versie. Zie voor de eindversie nummer 29.
VW Lemniscaat. Het voorwoord en de drie grote essays uit The fable of the bees, t.w. An Inquiry into the origin of moral virtue, An Essay on Charity and Charity-Schools en A Search into the Nature of Society, zijn in vertaling opgenomen in De wereld gaat aan deugd ten onder (2006). De 22 Remarks / Opmerkingen alsmede de Index zijn opgenomen in De fabel van de bijen (2008).
1723-2.
Aanklacht tegen Mandevilles Fabel van de bijen.
Nr. 26: A Vindication of the Book, from the Aspersions contain’d in a Presentment of the Grand Jury of Middlesex and An Abusive Letter to Lord C. Een rechtvaardiging van het boek, enz. Zie ook nummer 29.
VW Lemniscaat. Opgenomen in Mensen spreken niet om begrepen te worden (2007).
1723-3.
Nr. 27: An essay on description in poetry met A description of a rouz’d lion, in St. James’s Journal, 52. Niet zeker of dit van Bernard Mandeville is.
1723-4.
Nr. 28: The death of Turnus, in St. James’s Journal, 55. Niet zeker of dit van Bernard Mandeville is.
1724-1.
Nr. 29: The Fable of the Bees: or, Private Vices, Publick Benefits. Nummer 24 aangevuld met nummer 25, A Vindication of the Book etc. Derde versie, tevens eindversie.
VW Lemniscaat. De gehele inhoud is inmiddels vertaald en opgenomen in het Verzameld Werk; zie hiervoor bij 1723-1 en 1723-2.
1724-2.
Nr. 30: A Modest Defence of Publick Stews: or, an Essay Upon Whoring as it is now Practis'd in these Kingdoms. Een bescheiden verdediging van openbare bordelen, enz.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De wereld gaat aan deugd ten onder (2006).
1725-1.
Nr. 31: Letter on natural affection, in British Journal 127. Niet zeker of dit van Bernard Mandeville is.
1725-2.
Nr. 32: An Enquiry into the Causes of the Frequent Executions at Tyburn: and a Proposal for some Regulations concerning Felons in Prison, and the Good Effects to be Expected from Them. Een onderzoek naar de oorzaken van de veelvuldige terechtstellingen in Tyburn, enz.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De oorsprong van de eer en het nut van christelijkheid bij oorlog (2010).
1725-3.
Nr. 33: Letter to the Author of the British Journal, British Journal, for 24 April and 1 May 1725.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De oorsprong van de eer en het nut van christelijkheid bij oorlog (2010).
1726.
Henry St John, vct Bolingbroke, valt Mandeville aan.
1729-1.
Nr. 34: The Fable of the Bees, Part II. De Fabel van de Bijen, deel II.
VW Lemniscaat. Verschenen als Mensen spreken niet om begrepen te worden (2007).
1729-2.
Nr. 35: Free Thoughts on Religion, the Church and National Happiness. The Second Edition, Revised, corrected and enlarged, with many Additions by the Author. Vrije gedachten over godsdienst, kerk en volksgeluk. De tweede editie, enz. Eindversie van de eerste editie, vermeld onder nummer 23.
VW Lemniscaat. Verschijnt als Vrije gedachten over godsdienst, kerk en volksgeluk (2011).
1730.
Nr. 36: A Treatise of the Hypochondriack and Hysterick Diseases, in three dialogues, second edition, corrected en enlarged by the author. Een verhandeling over de hypochondrische en hysterische ziekten, enz. Eindversie van de eerste Treatise, vermeld onder nummer 20.
VW Lemniscaat. Planning van de publicatie van de Nederlandse vertaling: 2014.
1732-1.
Nr. 37: An Enquiry into the Origin of Honour, and the Usefulness of Christianity in War. Een onderzoek naar de oorsprong van de eer en het nut van christelijkheid bij oorlog. N.B. Voortzetting van The Fable of the Bees, Part II, vermeld onder nummer 33.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De oorsprong van de eer en het nut van christelijkheid bij oorlog (2010).
1732-2.
echtgenote Elizabeth Lawrence overlijdt.
1732-3.
Nr. 38: A Letter to Dion, Occasion'd by his Book call'd Alciphron, or the Minute Philosopher. Een brief aan Dion, naar aanleiding van zijn boek geheten Alciphron, of de minne filosoof.
VW Lemniscaat. Opgenomen in De fabel van de bijen (2008).
1733.
Bernard Mandeville overlijdt op 21 januari 1733.
Hij wordt op 25 januari 1733 begraven in Camberwell.
Van zijn kinderen zijn Michael (1699-1769) en Penelope (1706-1748)
dan nog in leven. In Zwolle woont zijn zuster Petronella (1684-1774).
de plaatsen in Nederland (in alfabetische volgorde) waarmee de
families Mandeville en Verhaer vooral verbonden zijn:
Amsterdam, Delfzijl, Franeker,
Grave, leeuwarden, Leiden,
Nijmegen, Rotterdam, Schoonhoven,
Venlo, Zaltbommel en Zwolle.
Rotterdam, Londen,
15-11-1670 21-01-1733