Schooloratie over de keuze arts te worden (1685)
Titel:
Bernardi à Mandeville De Medicina Oratio Scholastica, publicè habita cum è scholâ Erasmianâ ad Academian promeveretur. Oct. 1685. Rotterdami. Typis Regneri Leers 1685.
Aanhef:
Optime parens, charissime ave, dilecte avuncule, amplissimi ac reverendi D.D., Scholae Erasmianae curatores. D. rector, caeterique praeceptores omni observantia in perpetuum colendi, quotquot porro adestis auditoris humanissimi et vos commilitones mei!
Sallustius zei terecht: “Al ons vermogen ligt zowel in de geest als het lichaam”. Filosofie houdt de geest binnen de grenzen van de rede en zij alleen is in staat de fouten van de geest te genezen. Geneeskunde beschermt de gezondheid van het lichaam of brengt gezondheid die verloren is gegaan, weer terug. Niemand kon ooit geloven dat de geest en zijn leidsvrouw de filosofie niet superieur zouden zijn. Ongetwijfeld staan het lichaam en zijn beschermer, geneeskunde, qua stand en waardigheid direct onder de geest en de filosofie. Behalve geest en lichaam is er niets anders dat de natuur van de mens zou kunnen uitmaken. Wij moeten daarom in hoge mate ervoor zorgen te garanderen dat het niet alleen de geest is die gezond is, maar ook het lichaam. In feite kan als het lichaam niet gezond is, de geest dit zeker niet zijn. Daardoor trekt de één de hulp van de ander aan als één van beide zich in nood bevindt.
Zo wordt het ook door de natuur geregeld, hoewel ik niet weet hoe, dat mensen door zowel de geheime en verleidelijke kracht van de natuur als door de zwijgende voorkeur van het natuurlijke talent tot uiteenlopende studies worden aangetrokken. Verschillende dingen bevallen andere mensen, de studie medicijnen bevalt mij. Om die reden begon ik na te denken over het soort leven waaraan ik mij zou willen wijden. Zij scheen mij altijd zo aangenaam toe dat ik nooit in staat bleek van dit besluit af te wijken, om welke reden ook. Aangezien ik een korte schooloratie moest houden omdat ik van de Erasmiaanse school naar de universiteit was bevorderd, besloot ik daarom voor deze hoogst eminente kring van luisteraars speciaal over de geneeskunde te spreken. Wat ik over het onderwerp naar voren breng, wordt zonder praal of vertoon gezegd en komt voort uit een werkelijk diepe impuls van de ziel.
Verder verzoek ik u, hoogst geleerde luisteraars, wanneer ik mijn geest lijk te belasten met gedachten die mijn leeftijd te boven gaan, mij geen blijk van minachting te geven door mijn ontoereikende geestelijke vermogens niet aan te vullen met uw vriendelijke hulp en goedheid. Wanneer ik naar mezelf kijk, verlies ik het vertrouwen in mijn geestelijke bekwaamheid en terwijl zorgen en angsten mij van alle kanten bestoken, wanhoop ik bijna aan een goede afloop. Maar wanneer ik aan mijn medeleerlingen denk die in deze zelfde aula voordrachten hielden en die u gewoon bent met een opmerkelijke gunst te vereren, dan krijg ik mijn moed terug en ik hoop dat u mij niet zult onthouden wat u meer dan eens vriendelijk aan anderen hebt gegeven. En zo, gesteund door deze hoop, zal ik over het onderwerp geneeskunde die dingen zeggen die hoewel zij het begrip van een tiener niet overstijgen, in de geest van iemand opkomen die het vak heel zorgvuldig bestudeert.
Misschien verwacht iemand deze definitie van geneeskunde van mij. Gewoonlijk wordt het de kunst van het genezen genoemd en is het de wetenschap om ziekten te verwijderen - met als vanzelfsprekend een verklaring van de toestand in zijn bijzondere onderdelen. Omdat dit het behoud van de goede gezondheid is ,staat dit inderdaad voorop, niet alleen in rangorde maar ook in nuttigheid, en zonder van het andere deel van de geneeskunst kwaad te spreken. Wie snapt niet dat de eerste weldaad van de geneeskunde is dat we onszelf in goede gezondheid kunnen houden. De tweede weldaad is dat we verwoeste gezondheid weer kunnen beter maken of verloren gezondheid teruggeven. Voor een mens is het dus nuttiger zodanig in de geneeskunde onderlegd te zijn dat hij altijd een onbeschadigde en ongeschonden gezondheid kan hebben dan dat hij weet hoe hij de ziekten moet bestrijden die hem van alle kanten aanvallen, zelfs als hij tenslotte aan het einde van de strijd kan zegevieren. Maar toch, wie zou eraan kunnen gaan twijfelen dat het verwijderen van ziekten veel meer moeilijkheid en bekwaamheid meebrengt, veel meer bewondering en roem? Wat evenwel te denken van het feit dat de kennis om ziekten te verwijderen juist heel duidelijk maakt dat zij in een hoge mate de bekwaamheid inhoudt om gezondheid te beschermen. En dus zijn, in één woord, deze dingen zo vast met elkaar verbonden en verknoopt, dat zij niet van elkaar gescheiden kunnen worden.
En dit is inderdaad het doel van de geneeskunde, luisteraars. De rest bestaat uit haar vermogen en eigenschappen om ziekten en medicijnen te begrijpen. Helaas, hoeveel pijn en kwelling bestaat er niet waardoor wij ellendige mensen gedurende heel ons leven worden geteisterd. Er is geen deel van het menselijke lichaam, zelfs niet het kleinste deeltje, dat niet kwetsbaar is voor eindeloze soorten ziekten. Het is ongelooflijk te moeten zeggen aan hoeveel ernstige kwalen zelfs die leden worden blootgesteld waarvan we nauwelijks iets weten, of waaraan we zelden denken. Dat van dit alles kennis wordt verkregen, daar hebben gekwelde stervelingen wat aan. Dit ligt allemaal, hoeveel er ook van bestaat, en ongetwijfeld is het veel, dit allemaal ligt, zeg ik, binnen de grenzen van de geneeskunde.
Eerst ontdekt zij de effecten van ziekte, vergelijkt de symptomen, onderzoekt de oorzaken, past geneesmiddelen toe en brengt met de toevoeging van goddelijke gunst aan de ernstig getroffenen de gezondheid terug en rukt anderen van de rand van de dood weg. Maar kennis van geneesmiddelen heeft ook immens nut in de geneeskunde, aangezien we moeten weten welke eigenschappen door de almachtige god aan de geschapen dingen zijn gegeven om de verlorengegane vermogens aan de mensheid terug te kunnen geven. En je moet weten hoe je deze goed kunt bereiden en mengen. Maar uiteraard is ook alleen dit niet voldoende om kennis van de geneeskunde te krijgen. Wat al het andere te boven gaat, is dat men alle delen van het menselijke lichaam moet kennen, samen met hun gebruik bij het verrichten van de functies van het menselijke leven. Zonder deze kennis zou kennis van alle ziekten en medicijnen zinloos zijn. Wat de feitelijke delen van het lichaam betreft, is het ongelooflijk te vertellen hoeveel het er zijn, hoe nauw zij onderling verbonden zijn en wat voor verbazingwekkende effecten zij voortbrengen.
En wat te denken van het feit dat sommige van deze delen van het lichaam in het bijzonder zo klein en verborgen zijn dat zij daardoor meer met de geest dan met de ogen worden opgemerkt. Door middel van deze delen worden echter - en dit is de grootste bewondering waard - de belangrijkste levensfuncties uitgevoerd. De Ouden, in vroegere tijden, besteden veel moeite om ze te vinden, om ze bevredigend te verklaren en om hun eigenschappen en functies aan te tonen. En vandaag maken uiterst scherpzinnige en toegewijde mensen grote vorderingen. Als iemand niet alle functies van de rest van de leden kent, wandelt hij in het duister en is het onvermijdelijk dat hij altijd ernstig dwaalt, tot groot onheil voor de zieken.
En dus is het juist en gepast dat de kennis vergroot moet worden met de zekerste elementen van de filosofie. Niet alleen maar dat gedeelte dat enkel de natuurlijke filosofie behandelt, maar dat gedeelte dat door net zo met de subtielste en zekerste regels en voorbeelden te redeneren, ons ook in deze branche leert subtiel en met zekerheid te redeneren. Natuurlijke filosofie is beslist noodzakelijk voor de toekomstige dokter zodat hij een grondige kennis en heldere notie kan hebben van de eigenschappen en vermogens van natuurlijke substanties die op grote schaal in de geneeskunde worden gebruikt. Als hij dit zou missen, hoe zou hij, vraag ik u, ooit kruiden, struiken, bomen en hun wortels, bladeren en sappen kunnen gebruiken? Of stenen gebruiken en wat de ingewanden van de aarde ook maar voortbrengen of binnenin verborgen houden, of het vlees van andere dieren gebruiken, botten en alles wat er dan ook in zit waarvan de medicijnen gewoonlijk worden gemaakt of kunnen worden gemaakt? Hoe zou hij, zeg ik, van dit alles op een juiste wijze gebruik kunnen maken om de gezondheid van het lichaam te beschermen of herstellen? Hij die in feite voortreffelijk van de natuurlijke filosofie op de hoogte is, zal met evenveel zekerheid als gemak over de kracht van al deze dingen oordelen. Hij die zich herinnert dat aangetaste delen zelfs in het menselijke lichaam niet altijd met het oog te zien zijn en met de handen te behandelen zijn, zal er echter niet verrast over zijn dat deze dingen, die metafysisch worden genoemd en die het meest verheven materiaal van de filosofie bevatten - en in feite alleen aan de rede worden gekoppeld omdat zij zelfs van de externe zintuiglijke waarneming van het lichaam los staan -, een enorm nut in de geneeskunde hebben. Daarom zal iemand in de mate waarin hij dit gedeelte van de filosofie onder de knie heeft en in de mate waarin hij duidelijker en helderder onderzoekt wat er ook tot deze afdeling behoort, des te bekwamer zijn in het grondig kennen van de geneeskunst en om deze succesvol uit te oefenen. Tenslotte spelen dagelijkse observaties en ervaring met verschillende ziektegevallen geen geringe rol bij het voltooien en vervolmaken van de geneeskunde.
Voeg hier nog aan toe het volhardend lezen van auteurs die zulke dingen toegewijd en getrouw in de literatuur hebben vastgelegd alsmede de praktijk en ervaring, die absoluut zeker de leraar van dit soort dingen is. Hieruit volgt dat we moeten begrijpen welke argumenten zich in het bijzonder aandienen die het waard zijn om invloed op de geneeskunde te hebben. En zo, luisteraars, kunnen we inderdaad het eerste doel van de geneeskunde beschouwen, dat geen ander is dan het behoud van een gave gezondheid of het herstellen van verloren gezondheid. Ik ben er zeker van dat er niemand is die het niet met me eens is dat het niet iets gerings is een goede gezondheid te genieten of het gebruik van je leden te hebben om het werk van de geest uit te voeren. Er is niemand die niet denkt dat het beroerd is in ziekte weg te kwijnen of door pijnen gekweld te worden. In dezelfde mate dus dat we een goede gezondheid waarderen, moeten we ook de geneeskunde waarderen. Wat te denken van het feit, zoals Sallustius zegt, dat de geest, de leider en beslisser van het menselijke leven (die we niet met de dieren maar met de goden gemeen hebben), zijn taken niet kan besturen behalve als hij een ongeschonden gezondheid heeft. Het deeltje van de goddelijke geest zit aan de aarde vast en kan niets doen met een lichaam dat door een ziekte wordt gekweld. De hele sereniteit ervan wordt door deze wilde storm versomberd, het hele licht ervan door deze schaduw uitgedoofd. Wanneer ziekten de hele kracht en het effect van de geest van het lichaam wegnemen, lijkt het alsof zij de zon van de wereld stelen. In aanvulling hierop, wat is er aangenamer voor de mens dan het leven te ervaren met een goede gezondheid? Niets is voor een mens van nut, tenzij hij in een gezonde toestand verkeert.
Van het totaal van alles waaruit de wereld is opgebouwd - wat allemaal zeker voor het nut van de mensheid is gesticht - kan de mens geen voordeel krijgen als hij niet in een goede gezondheid verkeert. Wat gebeurt er als een koorts een mens onverwachts in de greep heeft? Kijk hoe er een weerzin tegen alles bestaat. Zelfs is hij moe van het leven zelf. Niets kan hem stimuleren. Er is niets dat een ziekelijke en lusteloze mens kan opwinden. Ondertussen weigert hij alle voedsel en drinken. Maar wie zal ontkennen dat het ‘t grootste genoegen is deze dingen met eetlust te consumeren? Zelfs niet de hele rijkdom van Perzië en wat voor genoegens ook, kunnen een zieke persoon stimuleren. Echt, alleen de geneeskunst is toegerust om al deze beslist ernstige ellendes te verdrijven en ons met een enorme voldoening te laten genieten van de goddelijke geschenken. Wegens dit feit moet zij voorop worden geplaatst, voor de andere.
Aanvaard nog een ander argument, luisteraars, waardoor u ervan overtuigd kunt worden dat geneeskunde in de hoogste eer moet worden gehouden. Let slechts, vraag ik u, op de schitterende resultaten van de geneeskunde. Ik doe een beroep op uw kennis en ervaring in menselijke aangelegenheden. Herinnert u zich de veelvuldige gevallen van mensen die door ontzagwekkende ziektes gevangen waren en er al helemaal wanhopig door waren, die bijna op het laatste ogenblik uit de kaken van de dood zijn teruggekeerd doordat hun op een vakkundige manier medicijnen zijn toegediend? Echt, voor wie zou dit iets gerings kunnen lijken? Tenzij er misschien iemand kan worden gevonden die zichzelf en zijn leven zelf haat. Om die reden getuigen alle ziektegeschiedenissen vaak ten gunste van dokters, die met grote eer en enorme beloningen worden beladen. Maar waarom haal ik verhalen als getuigenis aan? Laat wat mij betreft iedereen in zijn eigen gedachten afdalen en overwegen hoe hij als hij in de greep van de dood is, al betreurd en bijna begraven, ernaar verlangt uit de kaken van de dood te worden weggegrist, en in de vroegere gezondheid te worden teruggebracht. Het zal niet onduidelijk zijn hoeveel er aan medische kennis te danken is.
Bovendien, wat is er ouder dan de geneeskunde? Terwijl zij iets is dat sinds het begin van de wereld wordt uitgeoefend en tot op de huidige dag voortleeft, wordt zij steeds verder uitgebreid en dagelijks vergroot en zij zal nooit in enige eeuw ophouden zolang er mensen op de wereld zijn. Echt, er bestond nooit een beroemdere kunst, en zal er ook niet komen. Want hoe weinig mensen zijn er die wanneer zij over welke voorschriften dan ook van de medische kunst hebben gehoord, deze niet aan het geheugen toevertrouwen, er geen notitie van maken en ijverig uitschrijven en die bij de juiste gelegenheid niet gul de gaven zouden willen meedelen aan iemand die pijn leed? Wat is eerlijker dan dat we allemaal onze zorg hierop zouden richten, en al onze krachten in zodanige banen leiden dat wij hulp kunnen bieden aan degenen die lijden en dezelfde natuur en hetzelfde lot hebben als wijzelf? Wat zou er vromer kunnen worden genoemd dan dat wij hier helemaal in betrokken zijn, d.w.z. zodanig dat we onze vereiste plicht voor de gekwelde mensen doen en hen van hun onheilen bevrijden? Niets dat hier door mij is gezegd, is meer dan de waarheid, en ook schrijven wij niets aan dokters toe dat de menselijke krachten te boven gaat.
De ervaring zelf leert hoe zeer beroemde dokters met een minimum aan moeite en, om zo te zeggen, vaak met één pink velen hebben geholpen die ernstig ziek zijn. De geneeskunst is niet zo moeilijk dat zij de pet van de mens te boven gaat. Toch heeft zij datgene in zich waarmee de scherpzinnigste mensen zich bezig kunnen houden en een beloning voor hun inspanning krijgen. En zo kan de eenvoud van de geneeskunde ons tot de studie ervan aantrekken en wat er moeilijk aan is, zal garanderen dat het niet onaangenaam voor ons is omdat het te gemakkelijk is. Die dingen die edel zijn, zijn moeilijk en ook is niets een buitengewoon mens meer waardig dan dat hij zijn arbeid in moeilijke dingen investeert. Ook is er niets aangenamers dan de kennis en uitoefening van de medicijnen: of dat iemand in de kennis van ziekten bekwaamd zou willen zijn en over hun kracht en aard willen nadenken - hun oorzaken onderzoeken en hun effecten ontdekken dan wel dat hij de medicijnen onderzoekt en met behulp van vuur hun krachten eruit haalt door de onzuiverheden achter te laten, en dan zijn geest op hun samenstelling en mengsel richt; of dat iemand toegewijd is aan de anatomie en de ontleding van lichamen zodat hij de verborgen delen van het lichaam met het oog en de geest kan onderzoeken, en deze tegelijkertijd bewonderen; of dat iemand zijn aandacht aan de bijkomende filosofie van de geneeskunde wijdt; of dat, tenslotte, hij de geest wil behagen door de waarnemingen van de voortreffelijkste dokters te lezen
Van welke andere kunst en wetenschap, vraag ik u, kan echter worden gezegd dat zij eervol en passender voor een mens is en waardiger voor een wijze mens? In feite bestaat er niets glorierijker dan niet alleen ervoor te zorgen dat bedlegerigen en zwakken weer opstaan, maar iets wat uniek voor de geneeskunde is, te weten dat mensen van de dood zelf weer tot leven worden gebracht. Als ik alles zou noemen wat mijn onderwerp te bieden heeft ten aanzien van de nuttigheid van de geneeskunde, dan zou zo’n wijds veld worden geopend dat er nauwelijks een eind aan zou komen om erin rond te huppelen en te dartelen. Maar ik voel er niets voor uw geduld te misbruiken, luisteraars, en ik ben er tevreden mee enkel de grote kracht van de geneeskunde aan te stippen bij zowel het verdrijven van verschillende kwalen als het terugbrengen van de volledige gezondheid aan mensen. Hoe veel zeer ernstige ziekten er ook bestaan, er is beslist een groot aantal mensen, en vaak nu,
…die kwijnen van ziekte en een nieuw cohort van koortsen
heeft een aanval op de landen gedaan
en nieuwe en vroeger onbekende ziekten overvallen beklagenswaardige stervelingen. Maar hoe veel het er ook zijn, alleen de geneeskunde kan ze overwinnen. Ook is er geen ziekte zo totaal ernstig dat zij niet kan worden genezen wanneer een ervaren dokter op tijd wordt ontboden, met goddelijke hulp. Wij zien dagelijks hoe mensen door vele ongemakken gekweld worden, van wie velen zeer gemakkelijk met de hulp van dokters bevrijd worden. En als dokters niet de naderende ziekte tegemoet waren getreden en met vaste moed het angstaanjagende monster compleet hadden verslagen, dan zouden ziekten die even gemeen als ontelbaar zijn, tot enorme proporties zijn uitgegroeid en het gehele menselijke ras zou er allang geweest zijn. Het goede dat de geneeskunde de mensen brengt, is werkelijk zo uitgestrekt dat er daarbuiten niets van waarde in een mensenleven over is. Dit is zo bedoeld dat hij een goede en gave gezondheid geniet. Wie vraag ik u zal ontkennen, dat hij daarzonder het gebruik van alle goede dingen mist?
Ook bewijst de geneeskunde dit niet louter een of twee keer, maar telkens als een kwaadaardige soort ziekte op een juiste wijze met medicijnen wordt behandeld, dat eenvoudig altijd dezelfde resultaten volgen. En verder is de geneeskunst zo noodzakelijk voor de mensen dat zij daarzonder zelfs niet hadden kunnen leven. Wat filosofie voor de geest is, is geneeskunde voor het lichaam, en de combinatie van deze twee kan datgene voortbrengen wat in het leven buitengewoon wenselijk is - een gezonde geest in een gezond lichaam. Neem de geneeskunde van het leven weg en we zullen gemakkelijk in de greep van erg gevaarlijke ziekten terecht komen, van waaruit het heel moeilijk zal zijn te ontsnappen. Telkens als een of andere ziekte een mens binnendringt, zien we onveranderlijk het kwaad voortdurend groeien, zodat het met hele leven van de mens gedaan is als we de naderende ziekte niet in haar begin weerstaan.
Dit is beter dan dat iemand erop hoopt dat de kracht van het kwaad uit zichzelf verdwijnt zonder dat er medicijnen zijn toegediend. Hoeveel mensen die onverschillig tegenover de geneeskunde stonden, werden door dit kwaad aan de samenleving ontrukt of tot een onuitsprekelijke beproeving gebracht, of door de ergste pijnen en kwellingen geteisterd die in het begin erg gemakkelijk genezen hadden kunnen worden? En dit is inderdaad zo zeker en zo duidelijk dat het op geen enkele manier ontkend kan worden. Het is enkel de geneeskunde die de gezondheid beschermt, pijn verlicht en kwalen verwijdert. Waartoe zult u daarom uw toevlucht nemen, wie u ook bent, gegeven het bezit van dit leven door de onsterfelijke God, wanneer
… je lichaam ondraaglijk pijn doet, bezeten door kou,
of een ongeluk je het bed laat houden
met een kwaal die met het uur erger wordt? Zult u zich, nadat u de almachtige God om hulp hebt gevraagd, niet aan doktoren toevertrouwen? Dat zult u zeker als u gezond verstand toont, tenzij u er verantwoordelijk voor wilt zijn uw eigen leven te verliezen. Het is alleen maar dit wat volgens Gods wil een persoon kan helpen in een crisis op een moment van grote nood. Laten alle krachten van het lichaam u in de steek? Zit er ook geen enkele voeding in uw gewone eten en drinken? Merk hoe op het cruciale ogenblik de geneeskunst daar is om u hulp en gezondheid te brengen. Hierom kan iedereen gemakkelijk inzien hoezeer wij de geneeskunde moeten waarderen.
Ik kom nu bij die zaken die om haar te minachten in het algemeen worden gezegd door sommige mensen die de geneeskunde haten en er met weinig respect over denken. Het zijn maar weinig zaken, niet gefundeerd op enige redelijkheid en die in feite nauwelijks enige weerlegging waard zijn. Toch ben ik bereid alles te horen en te onderzoeken wat door deze mensen naar voren kan worden gebracht om de geneeskunde te hekelen, opdat hoogst grove mensen zichzelf niet vleien of onwijze mensen door hun optreden worden bedrogen. Kom op nu, stap naar voren, en kom te voorschijn in het licht en in het openbaar, u die gewend bent in het geheim de geneeskunde met woorden aan te vallen en te verscheuren. Wat bestaat er, vraag ik u, dat uw onwetendheid en domheid tegen de ware en onbezoedelde kunst van de medicijnen kunnen opwerpen? Ongetwijfeld zullen deze zaken maar een klein deel ervan bezoedelen. Iedereen is het erover eens dat die nieuwsgierige mensen - de satirici, komieken, mimespelers, clowns of sterrenwichelaars - die de zaken van anderen zo scherp als een adelaar of de slang van Epidaurus [aesculaap] bekijken maar die wat hun eigen zaken betreft totaal blind zijn, nooit door iets dat ze zeggen, de lof van de geneeskunde kunnen verminderen. Tenzij zij misschien dokters met dit ene ding bekritiseren dat
Soms een kwaal soms sterker dan de bekwame kunst.
Zielige kleine mensjes! en, ik ga zelfs zo ver te zeggen, dwazen en boeven! die zo flagrant de woorden van een voortreffelijke schrijver misbruiken. Want eisen deze mensen ongetwijfeld niet van dokters dat zij altijd elke soort ziekte geheel en al moeten verwijderen, of de dood uit de wereld verbieden en verbannen en het leven van de mens eeuwig maken, in strijd met de wet van de hoogste autoriteit van menselijke aangelegenheden, door welke wet alle dingen beschikt zijn om op een bepaald tijdstip te sterven? Zij oordelen beslist erg dom over de geneeskunde en verzinnen er dingen voor, waarvan het voor een dokter onwettig is om er zelfs maar over na te denken. God is bewonderenswaardig genoeg met het menselijke ras omgegaan, dat door zijn eigen fout door talloze ziekten wordt geteisterd, omdat hij, hoewel onverdiend, zo edelmoedig is geweest het geneeskunde en dokters te schenken waarvan hij graag zou willen dat wij ze hoog achten. Dokters die vakkundig elke ziekte kunnen verwijderen die de mens in zijn leven aanvallen - met uitzondering alleen hiervan als de opperbevelhebber ons beveelt onze post te verlaten. Er is geen reden waarom iemand mij hier zou antwoorden dat zelfs voordat de laatste en beslissende dag des oordeels zal zijn gekomen, velen door verschillende ziekten worden gekweld, langdurig inderdaad en ongeneeslijk. Toch moet de oorzaak van deze situatie niet aan de kunst van het genezen worden toegeschreven, maar aan die mensen die terwijl ze buitengewoon onwetend zijn in de geneeskunde, toch niet aarzelen te beweren kennis van de geneeskunde te hebben. Maar van wijze en ervaren dokters verspreidt er zich zoveel over de mensheid, zoveel ziekten waartegen u alles tevergeefs zou uitproberen, worden met de instemming van de goddelijke wil genezen, dat een goddelijk aan de mens gegunde en toegestane kennis niet gekleineerd kan worden zonder de smerige schuld van ondankbaarheid.
Maar als om die reden de geneeskunde zowel de mensen van ziekten bevrijdt als dat er niets wenselijkers is dan dit wat hen zou kunnen overkomen, en als zij de gezondheid beschermt die inderdaad een schathuis is waarmee je zelfs alle rijkdom van Perzië niet kunt vergelijken, wie is er dan die hier niet bewonderend tegenover staat en deze goddelijke kennis zou willen begrijpen? Er bestaat elders maar erg weinig wonderbaarlijks, als je naar de geneeskunde kijkt. Om geen andere reden zou je de mensheid zo kunnen feliciteren als met deze door de hemel gezonden kennis waardoor zeer ernstige ziekten zo gemakkelijk worden tegengegaan. Ga nu met uw leven verder, drie keer of vaker gezegend, aangezien datgene waarmee u de ongelukkigheid van uw lot kunt verlichten u als een reusachtig geschenk van goddelijke edelmoedigheid wordt gegeven. Oh bewonderenswaardige wetenschap en geprezen door allen, in aanbevelingsbrief, in de literatuur en met monumenten vereerd, hoe moeten uw verdiensten wel datgene overtreffen wat ik ook maar over u zou kunnen zeggen, hoe goed ook uitgedrukt. Saluut, verdrijver van ziekten, beschermer van het leven, opmerkelijk door uw onvoorstelbare majesteit, beroemd om grote verdiensten jegens de mensheid, niet waardig om anders dan door de grootste van allen geprezen te worden. Ga door met wat u doet, ontruk geteisterde mensen aan de grootste smarten en de ernstigste kwalen. Maak het menselijke ras beter, overstelp ons uit de hoorn des overvloeds die voor een mens vol zit met de beste dingen van het leven. Het sterfelijke leven zit erop tenzij u, door de hemel gezonden, ons indachtig bent. U alleen, met de steun van de goddelijke hulp, maakt dat wat er wegkwijnt en te gronde is gericht, weer opstaat en beter wordt. U verandert smart in vreugde, en brengt degenen die bijna dood zijn tot leven.
Ik wens dat er veel meer zouden zijn die het cultiveren van de mooiste kunst ter hand zouden nemen. Hier verzoek en smeek ik u die door de goddelijke edelmoedigheid in tamelijk voorspoedige en luxe omstandigheden bent geplaatst, dat u om de waarde van deze hoogst eminente kunst naar behoren te eren, uw energie eraan zult wijden haar grondig te leren. Er is geen kunst die passender voor een heer is, of hij nu meer waarde aan uitvinding toekent of aan oordeelsvorming.
Daarom, edele telgen van de mensheid, goddelijk beschikt om met meer talent begiftigd te zijn dan anderen, richt uw inspanningen op een hoogst eminente kunst, dan zult u nooit spijt krijgen van het eraan bestede gezwoeg en ook zult u van geen enkele andere kunst een overvloediger beloning krijgen. Zo gaat het wanneer u de goede gaven van uw geest oefent terwijl u met grote lof die dingen leert die anderen correct hebben uitgewerkt, of wanneer u iets toevoegt aan de ontdekkingen van anderen, iets corrigeert dat verkeerd begrepen was en de nuttigste kunst volmaakter en vollediger maakt dan zij tot dusver was.
Vertaald naar de Engelse vertaling van Francis McKee.
Schooloratie
Rotterdam.
Groote of St. Laurenskerk, waar de schooloraties werden gehouden.